Birdwatching Vietnam Club

(VTC News ngày 04/05/2007)

Công việc của họ là rong ruổi khắp các vùng miền đất nước, thậm chí ra cả nước ngoài với bộ ống nhòm - vật bất ly thân - để đếm và kiểm tra tần số xuất hiện của các cá thể chim bản địa và chim di cư, rồi “điểm danh” chúng vào cuốn sổ ghi chép cá nhân.

Có thời kỳ, người ta gọi họ là những người “đếm chim ăn tiền”, bởi đơn giản, chỉ cần kê số lượng chim “đếm” được, rồi cứ thế nhân nó lên với mức tiền trả cho một cá thể... Thế nhưng, đằng sau cái việc làm “kỳ cục”, không giống ai, tưởng chừng như vô công rồi nghề ấy là cả một tình yêu thế giới loài chim ở Việt Nam.

Thú vui hiếm thấy

Tôi may mắn được gia nhập nhóm “đếm chim” của Hùng “cú vọ” và Tú “quạ khoang” (hai chuyên gia đếm chim hàng đầu Việt Nam hiện nay - PV) trong chuyến thực địa mang tính định kỳ. Đích đến là ga chim Xuân Thủy - một trong 150 điểm ngắm chim lý tưởng của Việt Nam.

Đang "săn" chim trời

“Thú vị nhất của việc xem chim, ấy là khoảnh khắc hiếm có của nó. Một con chim bên ngoài tự nhiên, nó phô diễn hết những vẻ đẹp của nó, khác hẳn với một con chim bị nhốt trong lồng.

Bạn sẽ thấy thú vị hơn khi cùng một lúc đón nhận rất nhiều cảm giác: sự hồi hộp khi bắt được một chú chim giữa bạt ngàn cây cối hay không gian bao la; sự tiếc nuối khi bạn vừa mới gọi tên nó ra, nó đã bay mất… Cho nên, xem chim, cần thiết sự nhanh, nhạy và chộp đúng khoảnh khắc!” Hùng "cú vọ" tâm sự.

Bỏ lại chặng hành trình mệt nhọc, khi vừa đến ga chim, các birder (người xem chim) đã mau chóng vác ống ngắm, điều chỉnh góc độ để bắt chim. Theo hướng tay chỉ của Hùng : “Một cò trắng Trung Quốc! mọi người mau lại xem. Cơ hội chỉ có một lần!”. Vừa bắt góc độ, vừa nheo mắt quan sát, vừa giải thích cho người xem đặc điểm của loài bắt được, vẻ rạng rỡ bừng nở trên gương mặt bụi bặm của gã. Đoàn tản ra thành nhiều nhóm. Điện thoại di động lúc này được dùng để liên lạc thông báo cho nhau các điểm có chim: một bồng chanh; cú muối trên ngọn phi lao; cò lạo Ấn Độ...

Những ánh mắt háo hức và hồi hộp. Vẻ mãn nguyện, tự hào hiển hiện trên gương mặt của những người bắt được lần đầu.

Hằng - cô gái nhỏ bé lần đầu tiên đi xem chim, luôn được ưu ái cho xem đầu tiên. Mỗi một lần nheo mắt, cô lại không kìm được tiếng reo thích thú. Chia sẻ cùng với sự háo hức của Hằng, Dung - nhân viên văn phòng của Viện Khoa học - Môi trường, lại tỉ mẩn ghi chép số lượng cá thể chim nhìn được để bổ sung vào danh sách chim dài dằng dặc sau mỗi chuyến thực tế của nhóm.

Điều lạ lùng nhất, trong số gần 20 người trong đoàn... “nhìn trộm” chim ở Xuân Thủy , số lượng nữ có phần... lấn lướt. Trưởng nhóm Hùng "cú vọ" luôn miệng cười tươi rói, nói vui: Đó là sự may mắn dành cho những người bạn hai chân (chim- PV), khi được các thiếu nữ dành cho sự ưu ái đặc biệt!

“Bắt được một loài chim lạ, nhìn thấy nó chỉ một lần, thế là cũng đủ mãn nguyện”. Đối với birder, chia sẻ với các bạn xem chim, dù chỉ cho họ có cùng nhau cảm nhận về thiên nhiên kỳ thú là cả một niềm vui lớn.

Cho nên, xen giữa những khoảng lặng tập trung cao độ để bắt các góc độ có chim, những lời hoan hỉ, chộn rộn không thể thiếu trong những cuộc xem chim như thế!

Có lẽ, vì niềm vui thu được lớn tới mức, sáng hôm sau, cả đoàn lóp ngóp lội nước ngang bụng để ra cồn Lu để xem chim trời.

Bằng con mắt đầy kinh nghiệm, Hùng phán: hàng năm, đến thời điểm này, Xuân Thuỷ đã có rất nhiều loài chim di cư đến tránh rét. Năm nay, chúng đến muộn hơn. Thật tiếc, Rẽ mỏ thìa năm nay không nhìn thấy con nào. ở Xuân Thuỷ, có 3 cá thể rẽ mỏ thìa thường xuyên đến cư trú. Chúng là một trong những động vật có tên sách đỏ quý hiếm còn lại rất ít trên thế giới.

Theo tay Hùng chỉ, giữa những hàng phi lao xơ xác vì gió biển, cồn Lu xớn xác những bóng chim biển chí choé, lúc bay lên, lúc sà xuống, khác hẳn với vùng đệm là cồn Ngạn, những bóng cò trắng muốt nổi lên rạng rỡ giữa những bãi sú, vẹt, giữa đầm lầy... làm ấm lên một vẻ thanh bình và lãng mạn!

Đẳng cấp… nhìn chim!

Với dân birder “đẳng cấp” được căn cứ trên số lượng loài chim mà họ nhìn được. Và chủ đề của các cuộc tranh luận, nói chuyện hay mối thâm tình cũng đều là những… câu chuyện về chim.

Một thành viên trong nhóm với đống đồ nghề

Về thâm niên “xem chim”, cả hai, chẳng ai kém ai, cũng gần tới con số… 1/3 số tuổi đời; số lượng chim “bắt” được cũng nhấp nhỉnh… gần 700, nghĩa là cả Tú và Hùng đang sắp sửa lập kỷ lục: người nhìn hết chim Việt Nam (theo thống kê của các nhà khoa học, VN hiện có hơn 800 loài, cả chim di cư và chim bản địa).

Tú đang là thành viên của BirderLife - một tổ chức phi chính phủ bảo vệ các loài chim trên thế giới. Hùng là cán bộ thuộc Viện khoa học Công nghệ VN, tham gia bảo quản các mẫu vật chim tại bảo tàng động vật.

Môi trường làm việc đã tạo cho hai anh nhiều cơ hội để tiếp cận được với loài vật được xem là tiến hoá nhất trong Bộ chim.

Hơn thế, tình yêu chim đã đưa họ trở thành bạn tâm đầu ý hợp!.

Một lần lên xem chim ở Tam Đảo, Hùng gặp một du khách Mỹ. Ông này đã bỏ 5.000 USD để sang xem chim tại VN qua một công ty du lịch. Thế nhưng, guider của tour này đã làm ông này thất vọng.

Máu chia sẻ của dân birder nổi lên, Hùng bắt chuyện về chim với ông khách lạ. Kết thúc cuộc trao đổi ngắn ngủi 15 phút ấy là một địa chỉ email của Hùng được ông ấy xin lại. Bẵng đi chục tháng trời, khi Hùng sang xem chim tại Mỹ, anh đã nhận được cuộc điện thoại của người bạn Mỹ tình cờ quen biết ấy. Rồi, trong suốt thời gian ở Mỹ, Hùng trở thành thượng khách của người bạn Mỹ vì cùng có chung một niềm đam mê.

Lội nước ngang bụng để đến điểm ngắm chim

Đó là một trong những kỷ niệm vui mà Hùng có trong những ngày tháng rong ruổi lọ mọ xem chim.

Còn với Tú, vốn tiếng Anh đủ dùng khiến anh không đủ tự tin để ghi vào hồ sơ cái khả năng giao tiếp bằng một ngôn ngữ khác, ấy thế mà, gặp vài dân birder ngoại quốc, thấy cái ống nhòm chuyên dụng, thế là giữa đường giữa chợ, chuyện nổ như ngô rang. Đến mức, các chuyên gia nói tiếng Anh như gió cũng chỉ bập bõm nghe được black, yellow, white, red... Đấy là màu sắc của những chú chim mà dân birder bắt được, còn những từ chuyên môn khác thì chỉ có nước... mắt chữ A, miệng chữ O.

Về đâu chim Việt?

Nói đó là một trào lưu cũng không sai, nói là một thú chơi cũng không hẳn đúng. Theo Hùng và Tú, hiện cả VN mới chỉ có gần chục birder (những người chuyên đi xem chim, đếm chim).

Trên cơ sở những số liệu, thông tin mà dân birder thu thập được, người ta mới lên được một kế hoạch cụ thể, chi tiết... để có được sự phối hợp xuyên quốc gia trong các chương trình bảo vệ các loài chim quý hiếm nói riêng và môi trường nói chung.

Thưa và mỏng, đó là một thực tế không thể phủ nhận của VN.

Trong khi đó, những người như Hùng và Tú, khi niềm đam mê chim đã ngấm vào máu, họ sẵn lòng bỏ một cục tiền lớn để đầu tư ống ngắm... bắt chim, đó là chưa kể nó ngốn không ít thời gian và tiền bạc cho cái sở thích... kỳ cục không phải ai cũng có như thế!

Trong căn phòng làm việc chật hẹp của Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật và cái oi nồng của nắng Hà Nội, Hùng ngồi “rút ruột” cùng tôi những lo lắng của anh dành cho số phận của các loài chim bản địa.

Cái vẻ bụi bặm, lãng du của một birder ngày thường bỗng dưng biến đâu mất, thay vào đó là một vẻ trầm tư “đáng sợ”. Hiện tại, Việt Nam mới chỉ có hai phòng bảo tàng mẫu vật các loài chim, một thuộc Viện Sinh thái và tài nguyên môi trường; một thuộc trường ĐH Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia HN). Phòng bảo tàng động vật nơi Hùng làm việc có 2816 mẫu vật chim, nhưng hầu hết là các mẫu vật cũ được chuyển giao từ vài thập niên trước, có những loài, hiện tại đã bị “xóa sổ” khỏi danh sách loài vì đã tuyệt chủng.

Thời gian gần đây, nhà nước không cho phép bắt giữ các mẫu loài mới về để bổ sung làm mẫu vật, cho nên, cái “kho” mẫu vật của Hùng ngày càng giảm đi do chính mẫu vật đó không “trụ” được trước sự tàn phá của khí hậu nóng lắm, mưa nhiều.

Thi thoảng, bên Vườn thú Thủ Lệ có chú chim nào chết, họ mới “tặng” cho bên bảo tàng làm “của để dành”.

Công tác nghiên cứu của Hùng chủ yếu là công tác thực địa, đếm số lượng cá thể theo mùa, theo vùng nhằm kiểm soát về số lượng loài và cá thể, một việc làm mà theo anh, nó không có tác động trực tiếp tới việc bảo vệ nguồn gien và giống loài, bởi đơn giản, nó chỉ là công việc kiểm kê, mô tả.

“Ông tổ” của ngành “đếm chim” là Giáo sư Võ Quý, người “khơi dòng” một ngành khoa học nghiên cứu mới ở VN vài thập niên trước. Tiếp đến là tiến sỹ Nguyễn Cử cũng đã nghỉ hưu.

Hai bậc “cây đa, cây đề” trong làng birder ấy đã tạm gác ống nhòm, máy phóng... khi lớp hậu thế chưa sẵn sàng về mặt tinh thần và những điều kiện chuyên môn khác, thì “thiệt thòi” cho chim VN quá.

Trong khi đó, bạn bè quốc tế đánh giá VN là một trong những ga chim quan trọng lớn nhất Đông Nam Á và khu vực, mỗi năm có hàng trăm loài chim quý hiếm qua di cư tránh rét, nhiều loài bây giờ theo thống kê chưa vượt quá... 3 con số trên toàn thế giới!” - Hùng tâm sự.

Theo sáng kiến của những người yêu chim, Câu lạc bộ xem chim đã ra đời với 60 bạn trẻ tham gia. Số tiền 100 ngàn đồng đối với một thành viên khi gia nhập chỉ là một thủ tục để các bạn thể hiện sự "góp gạo" của mình.

Trước mắt, theo tiết lộ của Chủ nhiệm CLB Hùng, đó là sân chơi để những người có cùng niềm đam mê chia sẻ, trao đổi tình yêu thiên nhiên, tình yêu động vật...

Miêu Dung

Nguồn: http://www.vtc.vn/phongsu/kysu/156661/index.htm